Als iemand overlijdt, laat diegene een nalatenschap achter: alle bezittingen, maar ook alle schulden. Het erfrecht regelt wie deze nalatenschap krijgt, hoe die verdeeld moet worden en welke rechten en plichten daarbij horen. Voor de meeste mensen komt dit onderwerp pas echt in beeld op het moment dat een naaste overlijdt, en dan blijkt al snel dat er meer bij komt kijken dan gedacht.
Brenner Advocaten
Brenner Advocaten heeft een scherpe focus op erfrecht en richt zich op snelle, praktische oplossingen bij geschillen tussen erfgenamen. Het kantoor is landelijk actief en biedt een gratis eerste telefonisch consult.
Erven volgens de wet of volgens een testament
Heeft iemand geen testament opgesteld, dan bepaalt de wet wie erft. Dit heet het wettelijk erfrecht en werkt met een systeem van vier groepen, ook wel parentelen genoemd. De eerste groep bestaat uit de echtgenoot of geregistreerd partner en de kinderen. Zij zijn de eerstelijns erfgenamen. Zijn er geen erfgenamen in de eerste groep, dan komt de tweede groep in beeld: ouders, broers en zussen. Daarna volgen grootouders en verdere familie in de derde en vierde groep. Binnen een groep erven de erfgenamen in beginsel gelijke delen.
Heeft iemand wél een testament laten opstellen bij de notaris, dan gaat dit testament vóór op de wettelijke verdeling. In een testament kan iemand afwijken van de standaardregeling: hij of zij kan bijvoorbeeld een partner die niet getrouwd is of niet geregistreerd is als partner tot erfgenaam benoemen, een goed doel opnemen, specifieke goederen aan bepaalde personen toewijzen (een legaat), of juist iemand uitsluiten van de erfenis. Een testament kan ook een executeur aanwijzen: iemand die de afwikkeling van de nalatenschap namens de erfgenamen regelt.
De legitieme portie: bescherming van kinderen
Een testament biedt veel vrijheid, maar niet onbeperkt. Kinderen van de overledene houden altijd recht op een minimumdeel van de nalatenschap, ook als zij in het testament volledig of gedeeltelijk zijn onterfd. Dit minimumdeel heet de legitieme portie. De legitieme portie bedraagt de helft van het erfdeel waar een kind volgens de wet recht op zou hebben als er geen testament was geweest.
Een onterfd kind erft door de legitieme portie geen goederen en wordt ook geen erfgenaam, maar krijgt wel een geldvordering op de nalatenschap. Om deze vordering geldend te maken, moet het kind zelf actie ondernemen: het beroep op de legitieme portie moet binnen vijf jaar na het overlijden schriftelijk worden gedaan. Wie dit nalaat, verspeelt het recht op deze vordering. Discussies over de hoogte van de legitieme portie, de waardering van de nalatenschap en de vraag of eerdere schenkingen moeten worden meegerekend, komen in de praktijk regelmatig voor.
Een nalatenschap aanvaarden of verwerpen
Erfgenaam zijn betekent niet automatisch dat iemand de erfenis ook moet accepteren. De wet biedt drie mogelijkheden. Bij zuivere aanvaarding accepteert de erfgenaam de nalatenschap onvoorwaardelijk en wordt hij of zij ook persoonlijk aansprakelijk voor eventuele schulden, zelfs als die de waarde van de bezittingen overstijgen. Dit is vooral risicovol wanneer niet duidelijk is of de nalatenschap per saldo positief of negatief is.
Om dit risico te vermijden, kan een erfgenaam kiezen voor beneficiaire aanvaarding, ook wel aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving genoemd. In dat geval wordt eerst een boedelbeschrijving opgesteld en de nalatenschap zo nodig volgens een wettelijke procedure vereffend. De erfgenaam is dan alleen aansprakelijk voor schulden tot maximaal de waarde van wat hij of zij ontvangt, en niet met het eigen vermogen. Wie liever helemaal niets met de nalatenschap te maken wil hebben, kan de erfenis verwerpen bij de rechtbank. De erfgenaam ontvangt dan niets, maar wordt ook nergens verantwoordelijk voor. Belangrijk om te weten: zodra één erfgenaam beneficiair aanvaardt, geldt dat automatisch voor alle overige erfgenamen die niet al zuiver hebben aanvaard.
Veelvoorkomende geschillen tussen erfgenamen
De afwikkeling van een nalatenschap verloopt niet altijd zonder wrijving. Veelvoorkomende geschilpunten zijn onenigheid over de verdeling van goederen, met name wanneer de nalatenschap bestaat uit zaken met een emotionele waarde zoals de ouderlijke woning of familiestukken. Ook twijfel over de geldigheid van een testament komt regelmatig voor, bijvoorbeeld wanneer erfgenamen vermoeden dat de overledene niet meer wilsbekwaam was op het moment van opstellen, of wanneer er sprake lijkt van misbruik van omstandigheden of dwaling.
Daarnaast ontstaat er soms onenigheid over het functioneren van een executeur of vereffenaar. Als deze persoon onvoldoende informatie verstrekt, de nalatenschap traag afwikkelt of beslissingen neemt waar erfgenamen het niet mee eens zijn, kan dat tot een impasse leiden. Ook verdeling van schulden, de uitleg van onduidelijke testamentbepalingen en de vraag of bepaalde schenkingen bij leven verrekend moeten worden, zijn terugkerende bronnen van conflict.
De rol van een erfrechtadvocaat
Bij dit soort geschillen kan een advocaat gespecialiseerd in erfrecht bemiddelen tussen erfgenamen om tot een gezamenlijke oplossing te komen, bijvoorbeeld over de verdeling van de boedel of de uitleg van een testament. Lukt het niet om er samen uit te komen, dan kan de advocaat een procedure starten bij de rechtbank, bijvoorbeeld om de verdeling van de nalatenschap af te dwingen, de geldigheid van een testament te laten toetsen, of een executeur te laten ontslaan wanneer deze zijn taak niet naar behoren vervult. Ook bij vragen over de legitieme portie, beneficiaire aanvaarding of de aansprakelijkheid voor schulden kan gespecialiseerde juridische begeleiding veel onduidelijkheid wegnemen.
Stein Advocaten is zelf geen advocatenkantoor en verleent geen juridisch advies over individuele situaties. Deze pagina biedt uitsluitend algemene informatie over het Nederlandse erfrecht. Voor advies of bijstand in een concrete zaak verwijzen wij door naar een gespecialiseerde advocaat, zoals hierboven vermeld.