Neutrale geslachtsregistratie: de juridische stand van zaken
Wie de registratie van het geslacht op de geboorteakte wil laten aanpassen, komt al snel terecht in een breder onderwerp: de manier waarop de burgerlijke stand persoonsgegevens vastlegt en onder welke voorwaarden die gegevens later gewijzigd kunnen worden. Dat onderwerp raakt ook aan de procedure voor voornaamswijziging, waarvoor eigen regels en een eigen route bij de rechtbank gelden. Voor de bredere procedure rond het wijzigen van een voornaam verwijzen wij naar de rechtsgebied-pagina voornaamswijziging. Dit artikel richt zich specifiek op de actuele juridische situatie rond een neutrale, ook wel "X", registratie van het geslacht.
Wetsvoorstel ingetrokken in juli 2025
In juli 2025 heeft het toenmalige demissionaire kabinet het wetsvoorstel ingetrokken dat de procedure voor wijziging van de geslachtsregistratie zou hebben vereenvoudigd, in de praktijk vaak aangeduid als de "transgenderwet". Dit voorstel beoogde onder meer de rol van deskundigenverklaringen bij de procedure te verkleinen. Met het intrekken van dit wetsvoorstel bestaat er op dit moment geen nieuwe, specifiek op deze materie toegesneden wettelijke regeling. De bestaande wetgeving uit het Burgerlijk Wetboek over wijziging van de geslachtsvermelding blijft vooralsnog van kracht.
Toch mogelijk: de route via de rechter
Het ontbreken van nieuwe wetgeving betekent niet dat een neutrale registratie van het geslacht onmogelijk is geworden. De Hoge Raad heeft in 2022 geoordeeld dat rechters bevoegd zijn om verzoeken tot een neutrale geslachtsregistratie te beoordelen en, waar aangewezen, toe te wijzen. Dat kan dus ook zonder dat de wetgever daarvoor een aparte regeling heeft getroffen. Deze uitspraak vormt sindsdien de belangrijkste juridische basis voor personen die hun geslachtsregistratie willen laten aanpassen naar een neutrale aanduiding.
Hoe verloopt de procedure?
De juridische route loopt via een advocaat. Deze dient namens de verzoeker een verzoekschrift in bij de rechtbank van de geboorteplaats van de verzoeker. In dat verzoekschrift wordt toegelicht waarom de huidige registratie niet aansluit bij de genderidentiteit van de verzoeker. De rechtbank beoordeelt het verzoek aan de hand van de aangedragen onderbouwing en kan, indien het verzoek wordt toegewezen, de gemeente opdragen de geboorteakte aan te passen.
Een dergelijke procedure duurt doorgaans zo'n zeven tot negen maanden, gerekend vanaf het indienen van het verzoekschrift tot de definitieve uitspraak en verwerking daarvan. De kosten van de procedure bestaan uit meerdere onderdelen: de kosten van rechtsbijstand door een advocaat, het griffierecht dat aan de rechtbank wordt betaald, en de gemeentelijke leges die verschuldigd zijn bij het verwerken van de gewijzigde registratie.
Nieuwe uitspraak Hoge Raad eind 2025
Eind 2025 heeft de Hoge Raad opnieuw een uitspraak gedaan die relevant is voor deze materie. Op het moment van schrijven wordt de precieze betekenis van deze uitspraak voor de bestaande praktijk nog geduid door juristen en betrokken instanties. Wij adviseren lezers die overwegen een verzoek tot neutrale geslachtsregistratie in te dienen, of die een lopende procedure hebben, om voor de meest actuele stand van zaken contact op te nemen met een advocaat die gespecialiseerd is in personen- en familierecht. Alleen zo kan worden vastgesteld wat deze recente rechtspraak concreet betekent voor een individueel verzoek.
Internetconsultatie voor nieuw wetsvoorstel
Naast de rechtspraak loopt er een internetconsultatie voor een wetsvoorstel dat de vermelding van een non-binaire geslachtsregistratie eenvoudiger zou moeten maken. Dit voorstel bevindt zich nog in de fase van consultatie en behandeling en is op dit moment geen vastgestelde of definitieve wetgeving. Belanghebbenden en organisaties kunnen in deze fase reageren op de voorgestelde tekst, waarna het voorstel eventueel wordt aangepast voordat het de gebruikelijke wetgevingsprocedure doorloopt. Tot een wet daadwerkelijk is aangenomen en in werking is getreden, blijft de hierboven beschreven route via de rechter de geldende praktijk.
Tot slot
De juridische situatie rond neutrale geslachtsregistratie is op dit moment in beweging: er is geen nieuwe wet, maar de rechtspraak biedt wel een route, en zowel een recente uitspraak van de Hoge Raad als een lopende internetconsultatie kunnen op termijn tot veranderingen leiden. Wie hierover een concreet verzoek overweegt, doet er goed aan zich te laten informeren door een advocaat die de actuele stand van rechtspraak en wetgeving kan toelichten en kan beoordelen wat dit betekent voor de individuele situatie.
